Katedra

Polityki Ekonomicznej i programowania rozwoju

„Europejska polityka  oraz jej efekty w Polsce”

Joanna Kudełko, Andrzej Prusek, Kazimierz Zieliński

 

Wydawnictwo UEK Kraków 2011

Idea wspólnoty europejskiej opiera się na koncepcji spójności gospodarczej, społecznej i przestrzenno-regionalnej (terytorialnej) regionów i krajów Unii Europejskiej, która warunkuje utrzymanie wysokiego standardu życia społeczeństwa europejskiego.

Celem integracji europejskiej jest stworzenie z krajów członkowskich spójnego, jednolitego obszaru gospodarczego, społecznego i przestrzennego charakteryzującego się najwyższym na świecie poziomem innowacyjności, konkurencyjności i efektywności gospodarki, a w konsekwencji najwyższym poziomem rozwoju społecznego. Są to zarazem cele europejskiej polityki spójności, do realizacji których winny zmierzać wszystkie kraje członkowskie UE, gdyż warunkują one osiągnięcie zrównoważonego i samopodtrzymującego się rozwoju społeczno-ekonomicznego, przestrzennego i ekologicznego. Natomiast unijne i krajowe strategie rozwoju oraz fundusze strukturalne UE i inne instrumenty finansowe, stanowią narzędzia realizacji tej najbardziej kompleksowej i opartej na wartościach społecznych polityki. Tym samym, polityka spójności winna stać się głównym filarem europejskiego procesu integracji, ważniejszym niż ekonomiczne filary integracji, tj. jednolity rynek i unia walutowa. Jest to zgodne z hierarchiczną wyższością celów społecznych nad celami ekonomicznymi.

Głównym celem europejskiej polityki spójności jest konwergencja europejskich regionów i  krajów członkowskich czyli awans cywilizacyjny regionów słabiej rozwiniętych w stosunku do najlepiej rozwiniętych regionów unijnych.

Europejska polityka spójności integruje zatem wszystkie polityki unijne  realizujące jej cele odcinkowe, przyczyniające się do wyrównywania się poziomu rozwoju unijnych regionów i krajów członkowskich, które jednocześnie nie naruszają mechanizmu wolnej konkurencji.  Do tych polityk zaliczyć należy przede wszystkim : politykę regionalną, politykę rozwoju obszarów wiejskich, politykę innowacyjną, politykę podnoszenia konkurencyjności europejskiej gospodarki, politykę społeczną i  rozwoju kapitału ludzkiego, politykę ekologiczną, politykę europejskiej współpracy terytorialnej.

© Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie 2009

Realizacja celów polityki spójności jest dobrem wspólnym wszystkich regionów i krajów członkowskich Unii Europejskiej, gdyż przynosi im korzyści poprzez poszerzenie i pogłębienie unijnego rynku oraz możliwości osiągnięcia większych korzyści ekonomicznych, a jednocześnie nakręca koniunkturę gospodarczą w całej Unii Europejskiej.

Rozwój regionów opóźnionych pod względem poziomu rozwoju gospodarczego, społecznego, zagospodarowania przestrzennego i stanu ekologicznego oraz zmniejszenie ich dystansu rozwojowego w stosunku do średniego poziomu unijnego, stanowi zatem naturalną konsekwencję celu głównego integracji europejskiej, tj. konwergencji europejskich regionów. Stąd też problematyka rozwoju słabiej rozwiniętych regionów jest bardzo ważnym zadaniem i wyzwaniem dla całej Unii Europejskiej, a realizacja tego celu stanowi kryterium oceny skuteczności realizacji europejskiej wizji rozwoju.

Niniejsza książka stanowi rezultat dwuletnich badań naukowych Katedry Polityki Ekonomicznej i Programowania Rozwoju Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie dotyczących polityki spójności na poziomie Unii Europejskiej, Polski i polskich regionów.

Prezentowana książka składa się z części teoretycznej, w której w czterech rozdziałach przedstawione zostały: geneza, cele i zakres polityki spójności, teoretyczne problemy konwergencji nominalnej i realnej krajów członkowskich Unii Europejskiej, problemy efektywności polityki spójności oraz jej wpływu na endogeniczny rozwój regionów nierozwiniętych oraz uwarunkowania realizacji polityki spójności w Polsce wynikające z polityki ekonomicznej i społecznej okresu transformacji systemowej.

W drugiej części książki oceniono założenia programowe i efekty realizacji polityki spójności w skali Unii Europejskiej i w Polsce w okresie przedakcesyjnym, w latach 2004-2006 oraz w okresie programowania 2007-2013. Nakreślono w niej również perspektywy europejskiej polityki spójności w kolejnym okresie programowania rozwoju w Unii Europejskiej.

Trzecia część pracy zawiera analizy i oceny efektów polityki spójności w Polsce w przekroju regionalnym jak również przedstawia problemy dywergencji rozwoju regionów Polski Wschodniej oraz program operacyjny stanowiący najważniejszy instrument  konwergencji tych regionów najsłabiej rozwiniętych w skali kraju.

W podsumowaniu przedstawiono syntetyczne wnioski wynikające z przeprowadzonych analiz dotyczących europejskiej polityki spójności i jej efektów w Polsce.

Sądzimy, że niniejsza książka umożliwi czytelnikom poznanie założeń programowych europejskiej polityki spójności  oraz jej znaczenia i niezbędnych instrumentów dla procesów konwergencji realnej polskich regionów z regionami krajów wysoko rozwiniętych, zarówno obecnie, jak i w przyszłości.